İbn Arabî Mütercimleri Üzerine Biyo-Bibliyografik Bir Deneme (1928-2007)
İbn arabî yüzyıllar boyunca çok ilgi gören bir sûfî olmasına rağmen türkiye’de eserleri ve hakkında yazılanlarla ilgili bibliyografik bir çalışma yapılmamıştır.1
Genelde tasavvufî tercümeler, özelde de ibn arabî’nin eserlerinden ve ekberîlik üzerine yabancı dillerdeki araştırma çalışmalarından yapılmış tercümeler alanı meçhul mütercimlerle doludur. Birçok mütercimin tahsili ve tercüme ettikleri metnin diline vukufiyetleri hakkında ne yazık ki kafamızda her-
Hangi bir fikir oluşturma imkânımız bulunmamaktadır. Eğer eserin asıl metnini elde etmemiz mümkün değil veya mümkün olsa bile o dili bilmiyorsak karşılaştırma imkânından da mahrum kalacağız demektir.
Bibliyografyayı Oluşturan Tercümeler
Mütercimleri öne çıkararak hazırladığımız bibliyografya harf inkılâbından bu güne kadar türkçeye tercüme edilmiş ibn arabî’nin telif eserleri ile hakkında yazılan eserleri kapsamaktadır. Çalışmamızda üç tercüme türü tespit edilmiştir:
A. Türkçeye başka bir dilden yapılan aktarmalar
B. Çevrimyazılar
C. Sadeleştirmeler.
Bir mütercimin türkçeye başka dillerden yaptığı ‘çeviri’leri göstermek için
‚tercüme, osmanlı alfabesinden yeni türk harflerine yapılan aktarmalar için
‚çevrimyazı, osmanlıcası ‘her kesimden okuyucunun anlayabilmesi’ veya benzeri bir amaçla hafifletilen metinler için ise yaygın olarak kullanıldığı gibi ‚sadeleştirme adlandırmasını kullandık. Çalışmamızda sadece kitap olarak yayınlanan tercümeler değil, bir kısım dergilerde bazen bir girişle birlikte makale olarak yayınlanmış çoğu ufak çaplı risaleler / metin neşirleri de yer almaktadır. Tercümeler hakkında yazılmış eleştiri ve tanıtım yazıları da her eserin sonunda gösterilmeye çalışılmıştır. Böylece 1928’den 2007 yılı ortalarına kadar ibn arabî ve etrafında oluşan kültürle ilgili türkçeye yapılmış tercümelerin geniş bir bibliyografyası sunulmuş olacaktır.
Söz konusu tercümeler başta ibn arabî olmak üzere yolunu takip eden ekberî şair ve müelliflerden, ekberî olmasa bile ibn arabî ile ilgili araştırmaları bulunan yazarlardan yapılmıştır. Dolayısıyla tercümeler ibn arabî’nın eserleri, eserlerinden yapılmış seçmeler, eserlerine yapılmış şerhler, ibn arabî’yi izleyen şair ve müelliflerin eserleri, ibn arabî ile ilgili araştırmalar gibi çok geniş bir alanı kapsamaktadır.
Bibliyografyaya ibn arabî merkezli olarak vahdet-i vücud anlayışına karşı yazılmış bir kısım eleştiri kitapları da dahil edilmiştir.
Burada ilk akla gelen isim şüphesiz ibn arabî’yi tekfire kadar varan ibn teymiyye (1263-1328)’dir. Onun bu alanda kaleme aldığı iki eserinin tercümesi de türkçedeki ibn arabî literatürüne dahildir.
Ayrıca sa’deddîn taftazânî (1322-1390)’den yapılmış vahdet-i vücûd konulu ufak bir tercümeyi de bunlara eklemeliyiz. 2
İlk İbn Arabî Tercümeleri
Öncelikle cumhuriyet türkiye’sinde ibn arabî’nin eserlerinden yapılmış veya osmanlı döneminde tercüme edilmiş olduğu hâlde çevrimyazı yoluyla yeni harflere aktarılmış ilk tercüme eserlerin hangileri olduğuna bir göz atmak gerekir.
Hemen belirtilmesi gereken bir husus da; osmanlı döneminden beri ibn arabî’den yapılmış birtakım tercümelerin gerçekten ona ait olup olmadığıdır.3 ibn arabî’ye nispet edilen rüya tabiri, cifr ve havâsla ilgili bazı eserleri bu kapsamda saymalıyız.
Ayrıca dürr-i meknûn ve şeceretü’l-kevn adlı eserlerin ibn arabî’ye aidiyeti de şüphelidir. Son zamanlarda osmanlı döneminde türkçeye tercüme edilmiş ve üzerine ibn arabî takipçilerince birkaç şerh yazılmış risâle-i ahadiyye’nin de abdullah b. Mes’ûd balyânî (ö. 1288) adlı bir ekberî büyüğüne ait olduğu anlaşılmıştır.4
Yine de sadece nispet yoluyla da olsa ibn arabî’ye ait kabul edilegelen eserler bu bibliyografyaya dahil edilmiştir. Şeceretü’l-kevn’den şeytanla peygamberimiz arasında geçen bir diyalogun iktibasıyla oluşturulmuş ufacık bir risale de türkiye’de -belki de- en çok basılan kitapların başında gelir.
Bu kitapçık kimi zaman gazâlî’den aynı konuda yapılmış bir iktibasla birlikte basılmaktadır ve yakın zamanlara kadar halk arasında en çok okunan kitaplardan biridir.
Çalışmamız 1928 sonları, yani harf inkılâbını müteakip türkçeye tercüme edilen eserleri kapsıyorsa da ibn arabî ve muhiplerinden yapılmış tercümelerin hemen o tarihte başlamadığını görmekteyiz. Bu alandaki tercümelerin 1931 yılında başladığını söyleyebiliriz. Çünkü yeni harflerle basıldığını tespit edebildiğimiz ilk tercüme; m. Şakir çörüş (1874-1958)’e aittir: tabirnâme-i muhiddin arabî. Her ne kadar ibn arabî’ye ait olduğu şüpheli bir eserse de, oldukça geniş bir okuyucu kitlesi arasında ilgi gören rüya tabiri alanında bir eser olması bakımından harf devriminden yaklaşık üç yıl sonra basılmış olması şaşırtıcı değildir.
Çörüş’ün tercümesinden sonra süleyman tevfik özzorluoğlu (1860-1939)’nun yine aynı alandaki muhiddin-i arabî’nin düş tabirnâmesi adlı tercümesine rastlıyoruz. Bu tercüme 1933 yılında basılmıştır.
İbn arabî’ye ait olduğu kesinlik taşıyan eserlerden yapılmış ilk tercüme ise mustafa rahmi balaban (1888-1953)’a aittir. Bu çalışma ibn arabî’nin nakşü’l- fusûs adlı eserinin fusûs nakşı adıyla tercümesidir ve 1947’de basılmıştır.
Bu ilk üç tercümeden başka ‘50’li yılların sonlarına kadar yapılmış tercümeleri de ilk tercümeler olarak kabul edebiliriz. Cemal bardakçı (1889-)’nın osmanlı devri mütercimlerinden miralay ferdî receb’in tercümesi üzerinde gerçekleştirdiği kısmî sadeleştirme çalışması ibn arabî’ye mal edilen risâle-i ahadiyye’nin tercümesidir ve 1948’de basılmıştır. Onu takiben ibrahim aşkî tanık’a (1874-1977) ait fütûhât’ın ‚marifet bölümünün tercümesi gelmektedir ve 1955’te basılmıştır.
İbn arabî’nin bazı eserlerini tercüme edenlerden cumhuriyet döneminde daha popüler olmuş isimler mehmet nuri gencosman (1897-1976), selâhattin alpay (1910-) ve abdulkadir akçiçek (1933-1989) ise de bu mütercimlerin eserlerinin ilk basım tarihleri 1950 sonrasına rastlamaktadır. Gencosman’ın millî eğitim bakanlığı tarafından defalarca basılmış ünlü fusûsu’l-hikem ter- cümesinin ilk basımı millî kütüphane kayıtları bizi yanıltmıyorsa- 1952’dir. Selâhattin alpay’ın fütûhâtü’l-mekkiyye adıyla yayınlanmış kısmî fütûhât ter- cümesi ise 1971 basım tarihini taşımaktadır. Türkiye’de en çok tasavvuf kitabı tercüme eden mütercimler arasında yer alan akçiçek’in ibn arabî’den yaptığı üç tercümeden en eski basım tarihli olanı şeceretü’l-kevn’dir ve ilk baskısı 1968’de yapılmıştır.
İbn arabî tercümeleriyle ilgili hatırlatılması gereken bir husus da bu alandaki tercümelerin bir kısmının osmanlı döneminde yapılmış tercümelere dayanıyor oluşudur. Özellikle fütûhâtü’l-mekkiyye’den yapılan bölüm tercümeleri yaygındır ve bu gelenek günümüzde de sürmektedir.
Bu eserden yapılan tercümeler âdâbü’l-mürîd ve mehâsin-i ahlâk adlarıyla ahmed muhtar; neb’a-i mahabbet adıyla ömer lütfi efendi 184. Bab şeyh mustafa efendi 560. Bab, kaymakam osman bey []; tuhfetü’s-sefere ilâ hazreti’l-berere adlı eseri mehmed sâlim tarafından tercüme edilmiştir. 5
Kitap Ve Makale Künyeleri
Bibliyografyaya giren kitapların künyelerinin olabildiğince ayrıntılı olmasına çalışılmıştır. Künyeler mütercimlerin soyadlarına göre alfabetik olarak düzen- lenmiştir. Önce mütercimlerin kısa biyografileri verilmiştir.
Birçok mütercimin ise biyografisine ulaşılamamıştır. Biyografisine ulaşılamayan mütercimler (...) Biçiminde gösterilmiştir.
Künyelerde sırasıyla; kitap adı, yazarı, yazarın doğum-ölüm tarihi (yaşıyorsa sadece doğum tarihi), yayınevi veya basımevi, basım yeri, basım tarihi, sayfa sayısı, hangi dilden tercüme edildiği belirtilmiştir.
Altına da tespit edilebilmişse hakkında yazılan eleştiri veya tanıtım yazıları kaydedilmiştir. Eğer künye bir dergide yayınlanmış metin neşri ise; eserin adı, müellifi, müellifin doğum-ölüm tarihi, yayınlandığı dergi, derginin cildi veya yılı, yayınlandığı ay, yayın yılı, sayı/sayfa numaraları ve hangi dilden tercüme edildiği belirtilmiş, hemen peşinden de neşrin makale olarak tam künyesi verilmiştir.
Künyelerde hangi dilden tercüme edildiğinin belirtildiği kısımda eserin özgün adı tespit edilebilmişse gösterilmiş, eser zaten özgün adıyla yayınlanmışsa buna gerek duyulmamıştır.
Ayrıca eser birkaç mütercim tarafından tercüme edilmişse aynı bölümde diğer mütercimler de gösterilmiştir.
Eserin hangi dilden tercüme edildiği sadece tahminî olarak tespit edilebildiğinde, o dilin kısaltmasından hemen sonra boşluk bırakılmadan soru işareti konulmuş (ör. Arapçadan); hangi dilden tercüme edildiği kesin olarak bilindiği hâlde özgün adı tespit edilememişse o dilin kısaltmasından sonra iki nokta üst üste konularak bir boşluktan sonra soru işareti konulmuştur (ör. Arapçadan: ).
Bazı künyelerin sonlarında kısa bibliyografik notlara da yer verilmiştir.
On yedi mütercimin biyografilerine ulaşılamamıştır. Bu mütercimlerden bir kısmının tahsil durumu hakkında bazı bilgiler varsa da hiçbirisinin doğum tarihi ve yeri ansiklopedik-biyografik kaynaklarda yer almamaktadır.
Mütercim biyografileri için ulaştığımız kaynakların bir kısmını dipnotlarda gösterdik. Bir kısım mütercimlerin biyografilerini sadece yayımlanmış kitaplarının arka veya iç kapaklarında bulabildik. Yayınlanmış kitaplara girmemiş, fakat internet sitelerinde bulunan birkaç biyografinin dipnotunda ise bu sitelerin adreslerini gösterdik.
Daha çok akademisyen bazı mütercimlerle email yoluyla yazışarak iletişim kurduk ve bu yolla biyografilerini tespit ettik.6
Çalışmamızda elli iki ibn arabî mütercimi tespit edilmiş durumdadır.
Bibliyografya
Ahmed Remzi (…): Tercüme:
Ayet ve hadis-i şeriflerde imam gazalî ve muhiddin-i arabî’den şeytanın hileleri,
Ebû hamid muhammed b. Muhammed el-gazâlî 1058-1111] –
İbn arabî 1165-
1240+, kamer neşr., istanbul 1987; 2. B.: 1991, 32 s. (arapçadan).
Akçiçek, abdulkadir (elazığ/harput 1933-1989):
Tasavvufî bir çevrede yetişti. Türkiye’de tasavvuf alanında en çok eser tercüme eden müelliflerin başında gelmektedir; belli başlı tasavvuf klâsiklerinden bir kısmının tercümesi ona aittir.
Tercüme:
1. Tuhfetü’s-sefere / bir hediye, ibn arabî, rahmet yay., istanbul, 1971, 125 s. Diğer basımı: kitsan yay., istanbul, 1998, 115 s. (arapçadan: tuhfetü’s-sefere ilâ hazreti’l-berere).
2. Şeceretü’l-kevn / üstün insan, ibn arabî, rahmet yay., istanbul, 1968, 141 s.
(2. Bs., 1971, 143 s.); bahar yay., 5. Bs., istanbul, 1982, 128 s. (arapçadan).
3. Mir’âtü’l-irfân / irfan aynası, ibn arabî, rahmet yay., istanbul, 1969, 79 s. Di- ğer basım: kamer neşr., istanbul, 1984, 79 s. (arapçadan: risâletü’l-ahadiyet). Tercüme, hâlidî-ekberî mensubu ahmed ahmedî +’nin esere yazdığı 1337/1918 basımlı arapça şerhi esas almamakla birlikte ondan istifade edilerek hazırlanmış ve şerhin adı olan mir’âtü’l-irfân, tercümeye de ad olarak verilmiştir. Önsözde bu bilgileri veren mütercimin şerhi metne nasıl yansıttığını ise
Karşılaştırma yapmadan anlayabilmek mümkün görünmüyor.
Hakkında:
Yusuf Açıkel, ‚Mir’âtü’l-İrfân Risalesinin Tanıtımı Ve Değerlendirmesi, süleyman demirel üniversitesi ilâhiyat fakültesi dergisi, sayı: v, ss. 195-200.
Sadeleştirme:
Lübbü’l-lübb/özün özü, ismâîl hakkî-i bursevî 1652-1728+, kamer neşr., 3. Bs., istanbul, 1995, 108 s. Diğer basımlar: rahmet yay., 2. Bs., istanbul, 1968, 63 s.; 3. Bs., 1984, 108 s. (osmanlıcadan).
Eser, ibn arabî’ye şerhtir.
Algan, refik (ankara, 1952):
Mütercim, öykü yazarı. Cerrahpaşa tıp fakültesi mezunu.
Tercüme:
Endülüs sûfîleri, ibn arabî, ing.e çev.: j. Austin +, dharma yay., istanbul,2002, 278 s. (ingilizceden: sufis of andalusia).
Eserin arapça aslı rûhu’l-kuds adını taşır. Değini: kılavuz, ocak 2005, 22/37.
Alpay, selâhaddin (medîne, 1910):
Asker. Arapça’yı babası hicaz hattı kumandanlarından askerî mühendis erzurumlu osman feyzî bey ’in görevi dolayısıyla bulunduğu şam’da şeyh hâmid et-takî en-nakşbendî ’den öğrendi. Cumhuriyet ilân edilince istan- bul’a geldi ve üsküdar’a yerleşti. 1932’de kuleli askerî idadisinden mezun oldu. 1934’te başladığı askerlik görevinden 1946’da ayrıldı. Hicaz’a yerleşti ve buradaki okullarda islâm tarihi, astronomi ve topoğrafya dersleri verdi. Şu anda istanbul’da yaşıyor.
Tercüme:
1. Fütûhât-ı mekkiyye, ibn arabî, seda yay., istanbul, 1971; şakir hoca kitabevi
Yay., istanbul, 1977-1986, 430 s. (arapçadan: el-fütûhâtü’l-mekkiyye).
Eksik bir tercümedir. Buna rağmen esere f. M. Başlığı konularak bütünüyle tercüme olduğu izlenimi verilmiş.
Hakkında:
1.m. Mustafa çakmaklıoğlu, ‚el-fütûhâtü’l-mekkiyye, tasavvuf, yıl: 4, tem- muz-aralık 2003, sayı: 11, s. 407-444.
2. Saatlerin hazinesi / ilâhî saatlerin verdiği haberler, ibn arabî, er-tu matbaası, istanbul, 1973, 280 s. Diğer basım: çağ basım yay., istanbul, 1986, 280 s. (arap- çadan: ).
3. Meleklerin ruh âleminden madde âlemine inişi, ibn arabî, hazırlayan: mustafa varlı hatay, 1941+, esma yay., istanbul, ts., 298+ıv s. (arapçadan: tenezzülü’l- emlâk min âlemi’l-ervâh ve ilâ âlemi’l-eflâk).
4. Tasavvuf yolu, ibn arabî, divan matbaası, istanbul, 1973, 269 s. (arapçadan:
).
5. Nefsin terbiyesi, ibn arabî, kırkambar yay., istanbul 2006, 156 s. (arapçadan:
).
Ardıç, necdet (tekirdağ, 15 aralık 1938):
Uşşakî şeyhlerinden. Tekirdağ ilkokulu mezunu (1950). Behçet toy hocadan huruf, talim ve arapça dersleri, hazmi tura ve m. Nusret tura’dan tasavvuf dersleri aldı.7
Çevrimyazı:
Gönülden esintiler ıv: risale-i lübbü’l-lüb ve sırru’s-sır / özün özü ve sırrın sırrı, ismâîl hakkî-i bursevî 1652-1728+, tekirdağ, 1995, 63 s. (osmanlıcadan). Eser, ibn arabî’ye şerhtir.
Arslantürkoğlu, ahmet faik (trabzon/çaykara/taşören köyü, 1930):
Din adamı. Babası ibrahim hoca, cevahirzâde h. Ahmet seçilmiş ve mehmet âşık kutlu hocalardan kur’ân, tecvid, hâfızlık, kıraat ve tâlim dersleri aldı. Arapçayı paçanlı hacı idris efendi ve istanbul’da ermenekli hacı saffet efen- diden öğrenerek icazet aldı. Çeşitli il ve ilçelerde din görevlisi olarak bulundu.8
Tercüme:
Fütûhât-ı mekkiyye’den tavsiyeler, ibn arabî, yasin yay., istanbul, ts., 345 s. (arapçadan).
Ataman, atila (...):
Tercüme:
1. İbn-i arabî / kibrît-i ahmer’in peşinde, claude addas , gelenek yay., istan-
Bul 2003, 375 s. (fransızcadan: ibn arabi ou la quête du).
Hakkında:
1.sait süzek, ‚sislerin ardındaki silüete elveda, kitap haber, eylül-ekim 2004,sayı: 22, s. 19.
Değini:
rail life, ocak/2004, sayı: 5, s. 59.
2. Sahilsiz bir umman/hakikat, şeriat ve ibn arabî, michel chodkiewicz [], gelenek yay., 1. B. İstanbul, 2003, 167 s. (fransızcadan: un ocean sans rivage: ibn arabî, le livre et la loi).
Hakkında:
Osman toprak, ‚oldukça güzel, milli gazete, 29 eylül 2003; sait süzek, agm.
Ayas, m. Rami (gaziantep, 1931): prof. Dr. Ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi mezunu (1957).
Aynı fakültede din sosyolojisi alanında öğretim üyeliği, inönü üniversitesi, gaziantep üniversitesi şanlıurfa ilâhiyat fakültesi ve dokuz eylül üniversitesi’nde çeşitli görevlerde bulundu. 9
Tercüme:
Muhyiddîn ibn ul-‘arabî’nin menkibeleri, ebü’l-hasen ali b. İbrâhîm el-kârî el-Bağdâdî h. Vııı. Yy.+, ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi yay., ankara,1972, 75 s. (arapçadan: ed-dürrü’s-semîn fî menâkibi’ş-şeyh muhyiddîn;Abdulkadir şener ile).
Balaban, mustafa rahmi (1888-1953): istanbul dârülmuallimîni mezunu.
Arapça, farsça, fransızca ve ingilizceden tercümeleri vardır.10
Tercüme:
Fusûs nakşı, ibn arabî, gayret kitabevi yay., istanbul, 1947, 32 s. (arapçadan:
Nakşü’l-fusûs).
Eser, fusûsu’l-hikem’in yine ibn arabî tarafından yapılmış özetidir.
Vâridât (şeyh bedreddîn) ve el-munkiz (gazâlî) ile birlikte hakîkat yollarında üst başlığıyla tek bir kapak altında yayınlanmış, kitaplar kendi içlerinde ayrı ayrı sayfalandırılmıştır. Aynı kapak altında th. Flourney’in william james’in felsefesi ve mark orel’in düşünceler adlı eserlerinin tercümeleri de yer alır.
Baltacı, halil (…): çevrimyazı:
İbn arabî müdafaası, ebü’l-feth muhammed b. Muzafferüddîn şeyh mekkî Efendi , arapçadan çev.: ahmed neylî efendi 1673/74-1748], gelenek yay., İstanbul 2004, 191 s. (osmanlıcadan: el-fazlu’l-vehbî fî tercemeti’l-cânibi’l-garbî).
Eserin arapça aslının adı: el-cânibü’l-garbî fî halli müşkilâti şeyh muhyiddîn İbnü’l-arabî’dir.
Değini:
kitap haber, haziran-temmuz 2004, sayı: 21, s. 120.
Bardakçı cemal (1889-6 haziran 1981):
Mülkiye mektebi mezunu (1909). Mülkî amirlik ve emekliliğinden sonra gazetecilik yaptı.
Babacan adlı bir gazete ile tasavvuf ve sohbet adlı dergileri çıkardı.11
Kısmî sadeleştirme:
Şeyhü’l-ekber muhiddin ibni arabî’nin nefsini bilen rabbini bilir hadis-i şerifini şerheden risâle-i ehadiyesi, çev.: miralay receb ferdî , akdem yay., 2. B. (1. B.: 1948), ankara, 1961, 36 s. (osmanlıcadan).
Bardakçı’nın modern fizik ve tasavvuf karşısında ruh ve ölüm adlı eseriyle aynı karton kapak altında.
Bilginer, mahmut sadettin (1910-1983):
Son dönem melâmî pirlerinden. 3. Devre melâmî piri seyyid Muhammed Nûru’l-arabî 1813-1893+’nin halifelerinden hulûsî maksûd efendi 1851-1929’nin oğlu. Kimya mühendisi.12
Sadeleştirme:
Ahadiyet risâlesi ve fütûhât-ı mekkiyye’sinden seçilmiş tasavvufa dair bölümler / insan-ı kâmil, tasavvuf, marifet ve ahlâk makamları ve sırları, ibn arabî, sena matbaası, istanbul, 1983, 80 s. (osmanlıcadan).
Bursalı, uğur (...): tercüme:
İlm-i cifir / şerhi ve havassı, ibn arabî, hazırlayan: mustafa varlı 1941-], esma Yay., istanbul, ts., 180+84 s. Arapça-türkçe. (arapçadan: ).
Çörüş, mehmet şakir (1874-1958):
Eski alay müftülerinden.
Tercüme:
Tabirnâme-i muhiddin arabî, ibn arabî, ahmet kâmil ve şeriki matbaası, istanbul 1931, 48 s. (arapçadan:).
Dağ, mehmet (adıyaman, 1943): prof. Dr.
Ankara üniversitesi ilâhiyat fakül- tesi mezunu.
Kayseri yüksek islâm enstitüsü, ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi ve samsun 19 mayıs üniversitesi ilâhiyat fakültesi’nde öğretim üyesi olarak çalıştı.
Tercüme:
Muhyiddin ibn-i arabî’nin tasavvuf felsefesi, ebu’l-alâ afîfî 1897-1966], ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi yay., ankara, 1975, 189 s.
Diğer basım:
Muhyiddin arabî’de tasavvuf felsefesi, kırkambar yay., 2. Bs., istanbul, 1988, 253 s.. (fransızcadan: the mystical philosophy of muhyiddin ibnu’l-arabi).
Hakkında:
Salih akdemir, ‚a. E. Afifi’nin ‚the mystical philosophy of muhyid din
İbnu’l-arabi adlı eseri ve tercümesi üzerine, islâmî araştırmalar, c. Iı, mayıs,
1988, sayı: 7, ss. 33-47;
Mehmet dağ, ‚garip bir eleştiriye yanıt, islâmî araştırMalar, c. Iı, ağustos 1988, sayı: 8, ss. 71-80;
Ergun kocabıyık, ‚tasavvuf âleminin baş tacıdır ibn arabî, akşamlık, 18 ekim 2002, sayı: 24, s. 4-5.
Dal, i. E. (...): tercüme:
1. Allah’ın velileri ile şeytanın velileri arasındaki fark, ibn-i teymiyye [1263-1328],İhya yay., istanbul, 1985, 214 s. Diğer basım: birleşik yay., 3. Bs., istanbul, 1995,202 s. (arapçadan: el-furkân beyne evliyâi’r-rahmân ve evliyâi’ş-şeytân).
2. Kulluk, ibn-i teymiyye, kazdal yay., istanbul 1969, 136 s.; ihya yay., 2. Bs., istanbul, 1985, 185 s.
Diğer basım:
pınar yay., istanbul, 2002, 150 s. (arapça- dan:).
Mütercim allah ile kul arasında vasıta ve kulluk adını taşıyan ilk basımda abdullah bid’a düşmanı müstearını kullanmıştır.
Demirci, mehmet (konya, 1942):
Prof. Dr. İstanbul yüksek islâm enstitüsü mezunu (1965). Dokuz eylül üniversitesi ilâhiyat fakültesi tasavvuf tarihi anabilim dalı öğretim üyesi.
Tercüme:
Nurlar hazinesi, ibn arabî, iz yay., istanbul, 1990, 192 s. (arapçadan: mişkâtü’l-Envâr - fransızcadan: la niche des lumieres).
Sunuşta arapçası ve fransızcaya tercümesinin karşılaştırılması sonucu hazırlandığı belirtiliyor.
Hakkında:
E. Onart, ‚nurlar hazinesi, yönelişler, ekim 1990, c. V, sayı: 51, s. 75.
Değini:
kitap dergisi, ekim-kasım 1990, sayı: 44-45, s. 66; ilim ve sanat, ekim, c.V, 1990, sayı: 27, ss. 76-77.
Demirhan, ahmet (...):
Boğaziçi üniversitesi sosyoloji bölümü mezunu. Erasmus üniversitesi’nde felsefe okudu.
Tercüme:
Yönelimler: farabî, ibn arabî ve üstad nur ali ilahî üzerine yeni perspektifler, james winston morris , insan yay., istanbul 2006, 147 s. (ing.den: orientations: ıslamic thought in a world civilisation).
Demirkaya, mehmet (ankara, 1969):
Odtü yabancı diller eğitimi/ingilizce öğretmenliği bölümü mezunu (1993).
Bilkent üniversitesi ingilizce okutmanı. İngilizceden 15 yıldır tercüme yapıyor.
Tercüme:
Hayal âlemleri/ibn arabî ve dinlerin çeşitliliği meselesi, william c. Chittick [], kaknüs yay., istanbul, 1999, 223 s. (ing.den: ımaginal worlds: ibn arabî and the problem of religious diversity).
Hakkında:
Ergun kocabıyık, ‚tasavvuf âleminin baş tacıdır ibn arabî, akşam-lık, 18 Ekim 2002, sayı: 24, ss. 4-5.
Değini: virgül, mart 2000, sayı: 28, s. 4.
Demirli, ekrem (rize / ikizdere, 1969):
Marmara üniversitesi ilâhiyat fakültesi mezunu (1993). Marmara üniversitesi sbe. Tasavvuf dalında yl. (1999) ve d. (2003) yaptı. İstanbul üniversitesi, ilâhiyat fakültesi’nde öğretim üyesi.13
Tercüme:
1. Fusûsu’l-hikem okumaları için anahtar, ebu’l-alâ afîfî 1897-1966+, iz yay., istanbul, 2000, 512 s. (arapçadan: et-ta‘lîkât alâ fusûsi’l-hikem).
Hakkında:
Ergun kocabıyık, ‚tasavvuf âleminin baş tacıdır ibn arabî, akşamlık, 18 Ekim 2002, sayı: 24, ss. 4-5.
2. İslâm düşüncesi üzerine makaleler, afîfî, iz yay., istanbul, 2000, 378 s. (ar.-İng.den). Yazarın çeşitli makalelerinin derlenmiş hali.
3. İbnü’l-arabî sözlüğü, suâd el-hakîm , kabalcı yay., istanbul 2005, 748 s. (arapçadan: el-mu‘cemü’s-sûfî / el-hikmetü fî hudûdi’l-kelime).
4. Fütûhât-ı mekkiyye ı-v, ibn arabî, litera yay., istanbul 2006-2007, 495+486+456+470+462 s. (arapçadan: el-fütûhâtü’l-mekkiyye fî ma‘rifeti’l-esrâri’l-Mâlikiyye).
Değini:
Keşkül, bahar 2006, sayı: 8, s. 126.
5. Allah kimleri sever, ibn arabî, hayy kitap yay., istanbul 2006, 116 s. (arapçadan).
6. Gerçek varlık/vahdet-i vücûdun müdafaası, nablûsî, iz yay., istanbul, 2003, 360 S. (arapçadan: el-vücûdu’l-hak ve hitâbu’s-sıdk).
Değini:
Keşkül, ocak-mart 2005, sayı. 3, s. 124.
7. Allah kimleri sever, ibn arabî, hayykitap yay., istanbul 2006, 113 s. (arapçadan: ).
Tercüme - şerh:
Fusûsu’l-hikem, ibn arabî, kabalcı yay., istanbul 2006, 536 s. (ar.,dan).
Derman, münir (1910-1989):
Son dönem mutasavvıflarından . Fransa’da felsefe-psikoloji ve tıp tahsili, mısır el-ezher üniversitesi’nde ilâhiyat tahsili gördü bir süre ankara üniversitesi dtcf’nde felsefe dersleri verdi. Tasavvufta Buharalı Ömer İnan ’ın talebesi dir.
Hazırlama:
Muhiddin-i arabî hazretlerinin müslümanlara nasihatları, ibn arabî, bizim büro B.evi, ankara, ts., 136 s. (arapçadan: ; abdullah toprak ile.).
Elmalı, hüseyin (erzurum/ovacık/aşağı canören köyü, 1956):
Prof. Dr. Atatürk üniversitesi edebiyat fakültesi arap-fars dili ve edebiyatı bölümünden mezun oldu (1980). Dokuz eylül üniversitesi ilâhiyat fakültesi arap dili ve belâgatı anabilim dalına öğretim görevlisi olarak atandı (1983). Atatürk üniversitesi sbe.’nde doktorasını tamamladı.
Aynı üniversitede öğretim üyesi.
Tercüme:
Kibrît-i ahmer / fütûhât-ı mekkiyye’den seçmeler, abdülvehhâb abdülvehhâb b. Ahmed b. Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Zerka et-tilmsânî eş-şa’rânî 1493-1565+, izmir ilâhiyat vakfı yay., izmir 2006, xı+416 s. (arapçadan: el-kibrîtü’l-ahmer; d. Sabit ünal - hasan fehmi kumanlıoğlu ile).
Eraydın, selçuk (1937-1995):
İstanbul yüksek islâm enstitüsü mezunu (1964). Aynı enstitüde ve marmara üniversitesi ilâhiyat fakültesi tasavvuf tarihi anabilim dalında öğretim üyeliği yaptı.
Çevrimyazı:
Fusûsu’l-hikem tercüme ve şerhi ı-ıv, ibn arabî, çev.-şerh: a. Avni konuk, ı. C.: dergâh yay., istanbul, 1987, lxıv+424+74 s., ıı-ıv.ciltler: marmara üniversitesi ilâhiyat vakfı yay., istanbul 1989-1990, 1992, 422+118; 450+176; 448+226 s. (osmanlıcadan; mustafa tahralı ile).
Hakkında:
İ. K., ‚fusûsu’l-hikem tercüme ve şerhi, yedi iklim, yıl: ı, mayıs 1987, sayı: 3,Ss. 39-40.
Erdoğan, naim (...): tercüme:
Fütuhat-ı mekkî’den altın sahifeler, ibn arabî, baskıya hazırlayan: abdurrahman pamuk , pamuk yay., istanbul, ts., 480 s. (arapçadan: âdâbu’l-mürîd).
Feraizcioğlu, abdullah tâhâ (...): tercüme:
1. Fütûhat deryasından vasiyetler ı, ibn arabî, kit-san yay., istanbul, 1999, 328 s.(arapçadan: kitâbü’l-vasâyâ).
2. Mevâki‘u’n-nücûm / yıldızların mevkîi, ibn arabî, kit-san yay., istanbul, 1999, 360 s. (arapçadan).
Gani, ismail (…): tercüme:
Şeytanın hile ve tuzakları, ibn arabî, motif yay., istanbul 2006, 32 s. (arapçadan).
Gencosman, mehmet nuri (elazığ/ağın, 1897-1976):
Şair ve mütercim. Millî eğitim bakanlığı şark-islâm klâsikleri dizisi mütercimlerinden. Edebiyat öğretmenliği yaptı. Sayıştay’dan emekli oldu.
Tercüme:
Fusûsu’l-hikem, ibn arabî, meb yay., 4. Bs., istanbul, 1990, 346 s.
Diğer basımlar:
istanbul kitabevi yay., 5. Bs., istanbul, 1981, xvı+240 s.;
Kırkambar yay., istanbul, 2003, 342 s. (arapçadan).
Hakkında:
Cevat yıldırım, ‚bitmeyecek öykü, tasavvuf, virgül, mart 2000, sayı: 28, ss.47-49;
Leyla ipekçi, ‚fususu’l-hikem, virgül, aralık 2003, sayı: 68, s. 5;
Nafiz danışman, ‚fususu’l-hikem kitabının türkçe ve fransızca tercümeleri,
Ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi dergisi, 1957, c. Vı, sayı: 1-4, ss. 157-158;
Mustafa aşkar, ‚fusûsu’l-hikem, ttl, ss. 92-94;
Ergun kocabıyık, ‚tasavvuf âleminin baş tacıdır ibn arabî, akşam-lık, 18 ekim 2002, sayı: 24, ss. 4-5.
Güleçyüz, mesut (eskişehir, 10 ocak 1954):
Yıldız teknik üniversitesi makine bölümü mezunu (1978).
Aynı bölümde yl. Çalışması yaptı. Osmanlıcayı diriliş dergisindeki çalışmaları esnasında sezai karakoç’tan öğrendi.
Çevrimyazı:
Tercüme-i hâl ve fezâil-i şeyh-i ekber muhyiddîn-i arabî, bursalı mehmed tâhir [1861-1924], diriliş, 25 mayıs 1978 perşembe, sayı: 56, s. 2; 8 haziran 1978 perşembe, sayı: 57, s. 2.; 26 haziran 1978 pazartesi, sayı: 58, s. 2; 13 temmuz 1978 Perşembe, sayı: 59, s. 2; 3 ağustos 1978 perşembe, sayı: 60, ss. 2 ve 4; aralık 1979, sayı: 63, ss. 49-52. (osmanlıcadan).
Hafızalioğlu, tahir: bk. Seratlı, tahir galip.
Hâlid ziyâ (...):
Tercüme:
1. Âdâb-ı mürîd, ibn arabî, şemsü’ş-şümûs içinde kitsan yay., istanbul, 1996, s.277. (arapçadan).
2. Tasavvufî bilgiler/sezâî hz.’nin mektublarından örnekler ve muhyiddîn-i arabî Hz.’lerinin fahreddîn-i râzî hazretlerine yazdıkları mektub, sezâî-i gülşenî 1669-1737] - ibn arabî, şemsü’ş-şümûs içinde, kitsan yay., istanbul, 1996, ss. 350-359.(arapçadan).
İnce, vahdettin (...):
tercüme:
1. Mekârimü’l-ahlâk / üstün ahlâk risâlesi, ibn arabî, kitsan yay., istanbul 2005,161 s. (arapçadan: ).
2. Risâleler ı-ııı, ibn arabî, kitsan yay., istanbul 2005, 333+324+389 s. (arapça- dan: resâilu ibni’l-‘arabî).
Kanık, mahmut (kırşehir/toklumen, 1951):
Tercüme:
1. İlâhî aşk, ibn arabî, insan yay., istanbul, 1988, 221 s. (arapçadan: el-fütûhâtü’l-mekkiyye’nin 178. Bölümü: fî ma’rifeti makâmi’l-mahabbe).
Hakkında:
M. Mustafa çakmaklıoğlu, ‚el-fütûhâtü’l-mekkiyye, tasavvuf, temmuz- aralık 2003, yıl: 4, sayı: 11, ss. 407-444;
Nurullah bilge, ‚ilâhî aşk, insan yayın ları yayın bülteni, şubat 1989, sayı: 2, s. 4;
Ergun kocabıyık, ‚tasavvuf âleminin baş tacıdır ibn arabî, akşam-lık, 18 ekim 2002, sayı: 24, ss. 4-5.
Değini:
Kitap dergisi, şubat 1989, c. Iıı, sayı: 24, ss. 40.
2. Marifet ve hikmet, ibn arabî, iz yay., 2. Bs., istanbul, 1997, 240 s. (arapçadan: el-fütûhâtü’l-mekkiyye’nin 1., 2., ve 3. Cüzleriyle 20., 166., 177. Ve 420. Bablarının ve 558. Babın bir bölümü).
Değini:
Matbûat, eylül 1995, sayı: 16, s. 32.
3. Hakikat ve tefekkür, ibn arabî, hece yay., ankara 2003, 157 s. (arapçadan: el-Fütûhâtü’l-mekkiyye 560. Bab ilk kısım, 164, 244, 245, 78, 79, 144, 262, 263, 192 ve 193. Bablar).
Değini:
Kitap haber, nisan-mayıs 2003, sayı: 16, s. 99.
4. Fenâ risâlesi-arzuların tercümanı, ibn arabî, iz yay., istanbul, 1991, 197 s.(arapçadan: kitâbü’l-fenâ fi’l-müşâhede-tercümânü’l-eşvâk).
Hakkında:
Cevat yıldırım, ‚bitmeyecek öykü, tasavvuf, virgül, mart 2000, sayı: 28, ss.47-49.
5. Harflerin ilmi, ibn arabî, asa kitabevi yay., istanbul, 2000, 240 s. (arapçadan: El-fütûhâtü’l-mekkiyye’nin 1., 2. Ve 26. Babları).
Çevrimyazı-tercüme:
İbn arabî’nin menâkıbı, mehmed receb hilmî efendi ibnü’l-fâzıl ahmed hamdî el-kâdirî , hece yay.,ankara 2004, 80 s. (osm.-arapçadan: tercümetü kitâbi’l-burhâni’l-ezher fî menâkıbi’ş-şeyhi’l-ekber).
Metin osmanlıcadan çevrilmiş, sondaki fütûhât-ı mekkiyye’den yapılmış alıntı ise arapçadan tercüme edilmiştir.
Değini:
Keşkül, ocak-mart 2005, sayı: 3, s. 125.
Çevrimyazı-sadeleştirme:
Vahdet-i vücûd meselesi, mustafa fevzî efendi 1871-1924], hece yay., Ankara 2003, 248 s. (osmanlıcadan: risâle-i mir’âtü’ş-şuhûd fî mes’eleti vahdeti’l-vücûd; Fatma zehra kavukçu ile).
Değini:
Kitap haber, nisan-mayıs 2003, sayı: 16, s. 99.
Kara, mustafa (rize/güneyce, 1951):
Prof. Dr. Kayseri yüksek islâm enstitüsü mezunu (1974). Bursa yüksek islâm Enstitüsü ve uludağ üniversitesi ilâhiyat fakültesi’nde öğretim üyesi.
Çevrimyazı:
İbn arabî’de varlık düşüncesi, ferid kam [1864-1944] - m. Ali aynî 1868-1945], İnsan yay., istanbul, 1998, 238 s. (osmanlıcadan).
Hakkında:
Kadir değer, ‚insan’dan sonbahar hediyeleri, kayıtlar, aralık 1991, c. Iı, sayı: 14, ss. 68-70.
Değini:
Cuma, yıl: ıı, 16-22 ağustos 1991, sayı: 58, s. 42.
Kumanlıoğlu, hasan fehmi (1949-):
Libya üniversitesi arap dili ve islâm etüdleri fakültesi mezunu.
Tercüme:
Kibrît-i ahmer / fütûhât-ı mekkiyye’den seçmeler, abdülvehhâb abdülvehhâb b.ahmed b. Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Zerka et-tilmsânî eş-şa’rânî 1493-1565, izmir ilâhiyat vakfı yay., izmir 2006, xı+416 s. (arapçadan: el-kibrîtü’l-ahmer; d. Sabit ünal - hüseyin elmalı ile).
Kurt, ali vasfi (izmit, 1960):
İstanbul yüksek islâm enstitüsü mezunu (1982).
İzmit merkez vaizi.
Tercüme:
1. Bir sûfînin portresi / şeyh-i ekber’in kaleminden zunnûn-ı mısrî, ibn-i arabî, gelenek yay., istanbul 2005, 416 s. (arapçadan: el-kevkebü’d-dürrî fî menâkıbi zi’n-nûn-i’l-mısrî).Arapça ve fransızcasından karşılaştırmalı tercümedir.
Hakkında:
Kâmil büyüker, ‚seyahatte saklı sufi hayat, yeni şafak, 1 nisan 2005.
2. Mutlak birlik/nefsini bilen rabbini bilir, evhadüddîn abdullah b. Mes’ûd balyânî ö. 1288, insan yay., istanbul, 2003, 224 s. (arapçadan: kitâbu’l- vahdeti’l-mutlaka).
Uzun yıllar ibn arabî’ye ait sanılan bu eser Michel Chodkiewicz’in tespitlerine göre Balyânî’ye aittir.
Kutluer, ilhan (biga 1957):
Prof. Dr. İstanbul üniversitesi edebiyat fakültesi felsefe bölümü mezunu
(1984). 1985’ten itibaren marmara üniversitesi ilâhiyat fakültesi öğretim üyesi.
Çevrimyazı:
Nakş el-fusûs şerhi, ismâîl ankaravî ö. 1631+, ribat yay., istanbul, 1981 (2. B.: kitabevi yay., istanbul, 1995), 160 s. (osmanlıcadan; zübdetü’l-fuhûs fî nakş el- fusûs).
Değini:
Kitap dergisi, ağustos 1995, c. X, sayı: 69, s. 43; yönelişler, nisan 1981,yıl: ı, sayı: 1, s. 44.
M. Cemil: sezai karakoç 1933-+’un kullandığı müstear isimlerden biri.
Sadeleştirme:
Genç müslümana öğütler / âdâbü’l-mürîd, ibn arabî, çev.: muhtar , bedir yay., istanbul, 1977, 45+52 s. Osmanlıca-türkçe. (osmanlıcadan: mâ lâ büdde minhu li’l-mürîd).
Özemre ahmed yüksel (üsküdar, 1935):
Prof. Dr. İstanbul üniversitesi fen fakültesi matematik-fizik bölümü (1954) ve fransa nükleer bilimler ve teknoloji millî enstitüsü mezunu (1958).
1984’te emekli oluncaya değin istanbul üniversitesi fen fakültesi teorik fizik kürsüsü ve matematiksel fizik anabilim dalı başkanlıklarını yürüttü.
Tübitak bilim kurulu üyeliği yaptı.
Tercüme:
1. İbn arabî’nin fusûs’undaki anahtar-kavramlar, toshihiko ızutsu [1914-1993], kaknüs yay., istanbul, 1998, 400 s. (ing.den: sufism and taoism: a comparative study of key philosophical concepts). Kısmî çeviri.
Hakkında:
Dücane cündioğlu, ‚ben bu hâletle tenezzül mü ederdim şiire, dergâh, ey- lül-ekim 1999, c. X, sayı: 115-116, ss. 18-20;
Ahmed yüksel özemre, ‚dücane cündioğlu’ya açık mektup, dergâh, kasım 1999, c. X, sayı: 117, ss. 14-15;
Ahmet yılmaz, ‚hakikat senfonisi, kitap haber, 6 kasım 1998, sayı: 14, s. 5;
Nu man efkâr, ‚ibn arabî’nin fusûs’undaki anahtar-kavramlar, hece, ekim 1998, yıl: 2, sayı: 22, ss. 72-73;
Mehmet necmettin bardakçı, ‚ibn arabî’ye farklı bir yaklaşım örneği, arayışlar/insan bilimleri araştırmaları, 1999, yıl: ı, sayı: 2, ss.
165-171.
Değini:
Özlenen fark, eylül 1998, yıl: ııı, sayı: 26, ss. 35-36.
2. Taoculuk’daki anahtar kavramlar/ibn arabî ile lao tzû ve çuang-tzû’nun mukayesesi, ızutsu, kaknüs yay., istanbul, 2001, 304 s. (ing.den: a comparative study of the key philosophical concepts in sufism and taoism/ibn arabî and lao-tzû, chang-tzû).
Hakkında:
Ergun kocabıyık, gizemi kitaplara sorduk ser verip sır vermediler, akşamlık, 28 haziran 2002, sayı: 8, ss. 4-5.
Öztekin, nezahat (istanbul, 1941):
İstanbul üniversitesi edebiyat fakültesi ve istanbul yöo mezunu (1965). Celal
Bayar üniversitesi fen-edebiyat fakültesi öğretim üyesi.
Çevrimyazı:
Tuhfetü’l-uşşâk ve turfetü’l-müştâk, ibn arabî, şerh: niyâzî-i mısrî 1618-1694],akademi kitabevi yay., izmir 2006, 98 s. (osmanlıcadan).
Öztürk, abdülvehhâb (gaziantep, 1940):
Ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi mezunu (1978). İslâm hukuku alanında doktora yaptı (1983).
Tercüme:
1. Kitâbü’t-tecelliyât ve kitâbü’l-yakîn, ibn arabî, sultan yay., istanbul, 2002, 104
S. (arapçadan).
2. Ahadiyet, tehzîbü’l-ahlâk, mev’iza-i hasene risâleleri, ibn arabî, sultan yay., istanbul, 2006, 161 s. (arapçadan).
Özzorluoğlu, süleyman tevfik (1860-1939):
Gazeteci, yazar. Özel dersler alarak yetişti ve arapça, fransızca, farsça, italyanca öğrendi.
Sadeleştirme:
Muhiddin-i arabî’nin düş tabirnâmesi, ibn arabî, çev.: , türkiye matbaası, istanbul 1933, 54 s. (arapçadan: ).
Seratlı, tahir galip (konya, 1938-):
Ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi mezunu (1960). Kaymakamlık yaptı ve dpt’de çalıştı. 14 Tahir Hafızalioğlu müstearını da kullandı.
Sadeleştirme:
1. Hazret-i şeyhü’l-ekber muhyiddîn arabî ve beş risalesi, pamuk yay., istanbul, ts., 328 s. (osmanlıcadan: lübbü’l-lübb, âdâbü’l-mürîd, şeyh-i ekber’i niçin seve- rim, tercüme-i hâl-i şeyh-i ekber, tuhfetü’s-sefere, hilyetü’l-abdâl, vasiyyet).
Bu eserlerden 3. Sıradaki mehmed ali aynî’nin, 4. Sıradaki ise bursalı mehmed Tahir’indir.
2. Vahdet-i vücûd ve tevhid risaleleri, kaygusuz abdal [xv. Yy., şeyhî süleyman efendi , şeyh reslân-ı dımışkî , muhammed nûru’l-arabî 1813-1887], abdülmelik et-tûsî ed-deylemî ö. 1193, akşemseddîn muhammed b. Hamza 1390-1459, hacı bayram-ı velî, ibn-i arabî 1165-1240, furkan kitaplığı yay., istanbul 2006, 288 s.
(osmanlıcadan: budalanâme, hülâsatü’l-esrâr, ihsânü’r- rahmân, rehber-i salât, rehnümâ-yı ma‘rifet, makâmât-ı evliyâ).
Kapakta: vahdet-i vücud ve tevhid hakkında 7 eskimez risale.
3. Vahdet aynasında / osmanlı tasavvuf metinlerinden seçmeler ı:
Birinci kitap:risâle-i mir’âtü’ş-şuhûd fî mes’eleti vahdeti’l-vücûd, mustafa fevzi efendi [1871-
1924, insan yay., istanbul 2001, s. 11-101 (osmanlıcadan).
Eserde bolulu himmet dede ,’nin âdâb-ı hurde-i tarîkat, kırımlı selîm dîvâne ö. 1757’nin miftâhu müşkilâti’l-ârifîn adlı eserleri de yer almaktadır.
Serin, rahmi (dimorta, 1932): emekli müftüniversitesi 15
Tercüme:
Rüyâ tabirleri, ibn arabî, baskıya haz.: abdurrahman pamuk , pamuk yay., istanbul, 2001; 2. B.: 2002, 318 s. (osmanlıcadan: ).
Sevim, seyfullah (kırşehir / dedeli köyü, 1959):
Erciyes üniversitesi ilâhiyat fakültesi mezunu (1983). Yüksek lisans (1986) ve öğretmenlik (1986-88) yaptı. Aynı fakülteye tasavvuf asistanı olarak girdi. Bu dalda doktora öğrenimini tamamladı (1995). Halen erciyes üniversitesi ilâhiyat fakültesi´nde tasavvuf öğretim görevlisi.
Tercüme:
Mu‘cemu (kitâbu) ıstılahâti’s-sûfiyye, ibn arabî, kayseri büyükşehir belediyesi
Yay., ankara, 1997, 69+93 s. (arapçadan).
Şener, abdulkadir (devecipınar/boğazlıyan 1933):
Ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi mezunu (1966). Ankara üniversitesi ilâ- hiyat fakültesi’nde (1967) ve dokuz eylül üniversitesi ilâhiyat fakültesi’nde (1985) öğretim üyesi olarak çalıştı.
Tercüme:
Muhyiddîn ibn ul-‘arabî’nin menkabeleri, ebü’l-hasen ali b. İbrâhîm el-kârî el-bağdâdî h. Vııı. Yy., ankara üniversitesi ilâhiyat fakültesi yay., ankara,1972, 75 s. (farsçadan: ed-dürrü’s-semîn fî menâkibi’ş-şeyh muhyiddîn; m. Rami ayas ile).
Tahralı, mustafa (konya, 1943)
Prof. Dr. Aü ilâhiyat fakültesi mezunu (1966). Marmara üniversitesi ilâhiyat Fakültesi tasavvuf tarihi anabilim dalı öğretim üyesi.
Çevrimyazı:
1. Tedbîrât-ı ilâhiyye tercüme ve şerhi, ibn arabî, çev.-şerh: ahmed avni konuk [1871-1938+, iz yay., istanbul, 1992, 574 s. (osmanlıcadan: et-tedbîrâtü’l-ilâhiyye fî ıslâhi memleketi’l-insâniyye tercüme ve şerhi).
Hakkında:
İlhan kutluer, ‚doç. Dr. Mustafa tahralı ile tedbîrât-ı ilâhiyye ve şerhi üzerine, izlenim, şubat 1995, yıl: ıı, sayı: 18, ss. 72-73;
Ergun kocabıyık, ‚tasavvuf âleminin baş tacıdır ibn arabî, akşam-lık, 18 ekim 2002, sayı: 24, ss. 4-5.
2. Fusûsu’l-hikem tercüme ve şerhi ı-ıv, ibn arabî, çev.-şerh: a. Avni konuk, ı. C.: dergâh yay., istanbul, 1987, lxıv+424+74 s., ıı-ıv.ciltler: marmara üniversitesi ilâhiyat vakfı yay., istanbul 1989-1990, 1992, 422+118; 450+176; 448+226 s. (osmanlıcadan; selçuk eraydın ile).
Hakkında:
İ. K., ‚fusûsu’l-hikem tercüme ve şerhi, yedi iklim, mayıs 1987, yıl: ı, sayı: 3,Ss. 39-40.
Tanık, ibrahim aşkî (1874-1977):
Mekteb-i bahriye-i şâhâne (deniz harp okulu) makine bölümü mezunu. Emekli oluncaya kadar (1977) bu okulda matematik ve edebiyat öğretmenliği yaptı.
Tercüme:
Tasavvuf, ibn arabî, türkiye ticaret matbaası, istanbul, 1955, 75 s. (arapçadan: el-fütûhâtü’l-mekkiyye’nin marifet ve başka birkaç bölümünün tercümesi).
Tatlı, bekir (istanbul / üsküdar, 1973):
Marmara üniversitesi ilâhiyat fakültesi mezunu (1996). Çukurova üniversitesi ilâhiyat fakültesi´nde hadis anabilim dalında araştırma görevlisi.
Çevrimyazı:
Er-risâle fî temessüli cibrîl, abdullâh-ı bosnevî ö. 1644+, tasavvuf, yıl: vı,
Temmuz-aralık 2005, sayı: 15, ss. 303-309 (osmanlıcadan). Bk. Tatlı, ‚fusûsu’l-hikem şârihi abdullah-ı bosnevî’ye (ö. 1054/1644) ait bir risâle: er-risâle fî temessüli cibrîl, tasavvuf, temmuz-aralık 2005, yıl: vı, sayı: 15, ss. 303-309.
Toprak, abdullah (...):
Mutasavvıf. Seydişehirli nakşbendî-şâbânî şeyhlerinden abdullah efendi nin halifesi şeyh sadık efendi ’nin oğlu. Eskişehir müftülüğü yaptı.
Tercüme:
Muhiddin-i arabî hazretlerinin müslümanlara nasihatları, ibn arabî, önder matbaası, ankara 1978, 87 s.
Diğer basım:
bizim büro basımevi, ankara, ts., 136 s. (arapçadan: ; münir derman ile).Derman’ın takdiminden anlaşıldığına göre eseri a. Toprak tercüme etmiş ve ‚tashih ve tebyiz için kendisine göndermiştir. Dolayısıyla derman’ın esere katkısı mütercim olarak olmaktan çok tercümeyi kontrol ve düzeltme ile sınırlı gözüküyor.
Uluç, tahir (adana/ceyhan, 13 mayıs 1977):
Selçuk üniversitesi ilâhiyat fakültesi islâm felsefesi / felsefe ve din bilimleri Anabilim dalı araştırma görevlisi.
Tercüme-derleme:
İbn arabî anısına makaleler+, ibrahim medkûr - ebu’l-alâ afîfî 1897-1966] - muhammed mustafa hilmi [] - zeki necib mahmûd ö. 1993 - w. Montgomery watt [] - tevfîk et-tavîl - seyyid hüseyin nasr [1933-, insan yay., istanbul, 2002, 179 s. (ing.den).
Değini:
Gerçek hayat, 31 ocak 2003, yıl: ııı, sayı: 119, s. 33; zaman, 5 şubat 2003 Çarşamba, s. 17.
Uysal, muammer (…):
Sadeleştirme:
Rüya tabirleri ansiklopedisi, abdülganî en-nâblûsî 1640-1731, muhammed ibn-i sîrîn 653-729, seyyid süleyman el-hüseynî , muhyiddîn ibn-i arabî [1165-1240, kervan yay., 3. Bs., konya 2004, 703 s. (osmanlıcadan: ta‘tîrü’l-enâm fî ta‘bîri’l-menâm - tercüme-i ta‘bîrnâme-i ibn-i sîrîn - kenzü’l-menâm -tercüme-i ta‘bîr-i rü’yâ).
Ünal, ali (uşak/eşme/dereköy,1955):
Erzurum atatürk üniversitesi edebiyat fakültesi ingiliz dili ve edebiyatı bölümü mezunu (1977). İngilizce, arapça ve farsça biliyor.
Tercüme:
Üç müslüman bilge, seyyid hüseyin nasr 1933-, istanbul, 1985, 184 s. (ing.den: three muslim sages). Eserde söz edilen üç bilgeden biri ibn arabî’dir.
Ünal, harun (konya/kulu/bozan köyü, 1947):
Hafızlığını tamamlayıp medrese eğitimi aldı. İstanbul yüksek islâm enstitüsü mezunu (1974).
Tercüme:
Vahdet-i vücûd risâlesi, sa’deddîn mes’ûd b. Ömer et-teftâzânî 1322-1390],Tevhid yay., istanbul 1997; 2. B .: 1998, 54 s. (arapçadan: fâzihatü’l-mülhidîn).
Ünal, d. Sabit (1901-1984):
İstiklâl harbi gazilerinden. Adana muallim mektebini bitirdikten sonra öğret menlik yaptı.
Mısır, hicaz, suriye, kuveyt ve ırak’a ilmî seyahatlerde bulundu.
Arapça ve dinî ilimleri kendi gayretleriyle öğrendi. Gazalî’den tercümeleriyle tanındı.
Tercüme:
Kibrît-i ahmer / fütûhât-ı mekkiyye’den seçmeler, abdülvehhâb abdülvehhâb b. Ahmed b. Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Zerka et-tilmsânî eş-şa’rânî 1493- 1565+, izmir ilâhiyat vakfı yay., izmir 2006, xı+416 s. (arapçadan: el-kibrîtü’l-ahmer; hasan fehmi kumanlıoğlu - hüseyin elmalı ile).
Varlı, h. Mustafa (hatay, 1941): yie mezunu.
Sadeleştirme:
Muhyiddîn-i arabî ve tuhfetü’l-mülk’ten eski metin ile islâmî rüyâ ve rüyâtabiri, ibn arabî, osmanlıcaya çev.: , esma yay., istanbul, ts., 568 s. (osmanlıcadan:).
Yananlı, hüseyin rahmi (gaziantep / kilis / yavuzlu, 1930-):
Adana erkek lisesi mezunu (1949). Aynı yıl istanbul üniversitesi hukuk faKültesi’ne girdi. Bazı sadeleştirmelerinde ‚m. Rahmi takma adını kullandı.
Sadeleştirme:
Şeyh-i ekber’i niçin severim, mehmed ali aynî 1869-1945+, bedir y.evi, istanbul,
1995, 96 s. (osmanlıcadan).
Yıldırım, ayhan (malatya, 1972):
Selçuk üniversitesi doğu dilleri ve edebiyatları urdu dili ve edebiyatı bölümü mezunu (2000). Marmara üniversitesi ilâhiyat fakültesi tasavvuf bilim dalında yl yaptı.
Sadeleştirme:
Nakşe’l-füsûs şerhi/gerçeklerin özü, ismâîl-i ankaravî ö. 1631+, ataç yay., istanbul 2005, 191 s. (osmanlıcadan).
Yuluğ, melih (...):
Emekli kaymakam. Eski istanbul vali ve şehreminlerinden ali haydar yuluğ’un oğlu. Tercümelerinin bazı baskılarında abdullah kâdirî ismini kul- landı.
Sadeleştirme-şerh:
Âdâb-ı mürîd, ibn arabî, büyük evliyâlar ve menâkıbı içinde, çev.: , gavs yay., istanbul, 1980, s. 317-333. (osmanlıcadan).
Mütrecimi belli olmayan:
Şeytanın hileleri / şeceretü’l-kevn, ibn arabî, şelâle yay., istanbul, ts., 32 s.; Hidayet yay., istanbul, ts., 32 s.;
Tekin kitabevi yay., konya, 1984, 32 s. (arapça dan).
Dipnotlar
*Dr.
1 ibn arabî kendi eserlerinin bir listesini el-fihrist adlı eserinde vermiştir. Ayrıca bursalı mehmed tâhir’in terceme-i hâl ve fezâil-i şeyh-i ekber muhyiddîn arabî adlı eserinde geniş bir liste yer almaktadır. Bu alanda en geniş çalışmayı osman yahya müellefâtu ibn arabî (kahire
1992) adlı çalışmasıyla yapmıştır.
2 ia’nde eser, ‚ibn ‘arabî’nin fusûs al-hikam aleyhinde bulunanlara karşı reddiyesi‛ olarak
Tanıtılır. Bk. C. A. Storey, ‚teftâzânî‛, islâm ansiklopedisi, meb. Yay., istanbul 1979, c. Xıı/1, s.
120.
3 bu hususta bk. M. Erol kılıç, ‚ibnü’l-arabî, muhyiddin‛, dia, tdv yay., istanbul 1999, c. Xx,
S. 514.
4 ali vasfi kurt, balyanî’nin metnini neşretmiş ve bu neşre yazdığı kapsamlı girişte asıl adı kitâbu vahdeti’l-mutlaka olan eserin ibn arabî’ye değil, balyânî’ye ait olduğunu göstermiştir. Bk. Balyânî, mutlak birlik, haz.: ali vasfi kurt, insan yay., istanbul 2003, ss. 13-100.
5 bk. Eski harfli türkçe basma eserler bibliyografyası (arap, ermeni ve yunan alfabeleriyle) 1584-
1986, millî kütüphane yayını cd; m. Mustafa çakmaklıoğlu, ‚klâsiklerimiz/x: el-fütûhâtü’l-
Mekkiyye‛, tasavvuf, yıl: ıv, temmuz-aralık 2003, sayı: 11, s. 427.
6 bu husustaki emaillerimizi cevaplandırma nezaketinde bulunan mehmet demirkaya, bekir
Tatlı ve tahir uluç’a çok teşekkür ederim.
7 http://necdetardic.info/2.html
8 hüseyin albayrak, ‚arslantürk, ahmet faik‛, trabzonlu meşhurlar ansiklopedisi, vadi yay., ankara 2008, s. 71.
9 sevengül sönmez, ‚bir şiir kıyısı: mehmet rami ayas‛, kitap-lık, nisan 2007, sayı: 104, s. 8.
10 geniş bilgi için bk. Mustafa şahin – semiha kalyoncu şahin, mustafa rahmi balaban: hayatı, eserleri, mektupları ve düşünceleri, berksav yay., izmir 1994.
11 ali galip baltacıoğlu, ‚ali cemâl bardakçı‛, atatürk dönemi valileri (29 ekim 1923-10 kasım
1938), ocak yay., ankara 1998, s. 295.
12 mustafa tatcı, ‚hayatı, hatıratı ve mektuplarıyla çağdaş bir melâmî: mahmut sadettin
Bilginer‛, dergâh, c. Iıı, temmuz 1992, sayı: 29, ss. 12-18.
13 türkiye yazarlar birliği 2006 yılı ‚yılın yazar, fikir adamı ve sanatçıları‛ ödülü (broşür),
Ankara 2006, s. 14.
14 mücellidoğlu ali çankaya, ‚tâhir gaalib (harmancı) ser’atlı‛, son asır türk tarihinin önemli
Olayları ile birlikte yeni mülkiye tarihi ve mülkiyeliler: mülkiye şeref kitabı, mars matbaası, an-
Kara 1969-1970, c. Vı, s. 4042-4043.
15 www.balikesirmuftulugu.gov.tr
Kaynakça
Albayrak, hüseyin, trabzonlu meşhurlar ansiklopedisi, vadi yay., ankara 2007.
Aşkar, mustafa, tasavvuf tarihi literatürü, kb. Yay., ankara 2001.
Baltacıoğlu, ali galip, atatürk dönemi valileri (29 ekim 1923-10 kasım 1938), ocak yay., ankara
1998.
Bursalı mehmed tâhir, terceme-i hâl ve fezâil-i şeyh-i ekber muhyiddîn arabî, çev. Mesut güleçyüz, diriliş, 25 mayıs 1978 perşembe, sayı: 56, s. 2; 8 haziran 1978 perşembe, sayı: 57, s. 2.; 26 hazi- ran 1978 pazartesi, sayı: 58, s. 2; 13 temmuz 1978 perşembe, sayı: 59, s. 2; 3 ağustos 1978 per- şembe, sayı: 60, ss. 2 ve 4; aralık 1979, sayı: 63, ss. 49-52.
Çakmaklıoğlu, m. Mustafa, ‚klâsiklerimiz x: el-fütûhâtü’l-mekkiyye‛, tasavvuf, temmuz-aralık
2003, yıl: ıv, sayı: 11, s. 427.
Çankaya, mücellidoğlu ali, son asır türk tarihinin önemli olayları ile birlikte yeni mülkiye tarihi ve
Mülkiyeliler: mülkiye şeref kitabı, mars matbaası, ankara 1969-1970, c. Vı.
Eski harfli türkçe basma eserler bibliyografyası (arap, ermeni ve yunan alfabeleriyle) 1584-1986,
Millî kütüphane yayını cd.
Http://necdetardic.info/2.html
Günaydın, yusuf turan, ‚bir tasavvuf mütercimi: abdulkadir akçiçek‛, dergâh, mayıs 2007, c.
Xvııı, sayı: 207, ss. 21-22.
Kılıç, m. Erol, ‚ibnü’l-arabî, muhyiddin‛, dia, tdv yay., istanbul 1999, c. Xx, s. 514.
Kurt, ali vasfi, ‚giriş‛, balyânî, mutlak birlik, haz.: ali vasfi kurt, insan yay., istanbul 2003, ss. 13-
100.
Osman yahya, müellefâtu ibn arabî, kahire 1992.
Sönmez, sevengül, ‚bir şiir kıyısı: mehmet rami ayas‛, kitap-lık, nisan 2007, sayı: 104, s. 8.
Storey, c. A., ‚teftâzânî‛, islâm ansiklopedisi, meb. Yay., istanbul 1979, c. Xıı/1, s. 120.
Şahin, mustafa - semiha kalyoncu şahin, mustafa rahmi balaban: hayatı, eserleri, mektupları ve dü- şünceleri, berksav yay., izmir 1994.
Tatcı, mustafa, ‚hayatı, hatıratı ve mektuplarıyla çağdaş bir melâmî: mahmut sadettin bilginer‛,
Dergâh, temmuz 1992, c. Iıı, sayı: 29, ss. 12-18.
Türkiye yazarlar birliği 2006 yılı ‚yılın yazar, fikir adamı ve sanatçıları‛ ödülü (broşür), ankara
2006.
Www.balikesirmuftulugu.gov.tr
http://www.eskieserler.com/MakaleDetay.asp?ID=257
|
